Er is een moment waarop de vakantie echt begint. Voor mij is dat niet het inpakken van de koffers, het vertrek van huis of de aankomst op bestemming, maar het eerste ontbijt: langzaam, zonder agenda, met zachte eieren en koffie die je niet zelf hoeft te zetten. Mijn gezin en ik zijn dol op dat moment.

Afgelopen dinsdag in de bosvilla liep het anders. De eieren stonden al op het vuur toen we ontdekten dat er geen eierdopjes waren.

Frank keek de keuken door, op zoek naar improvisatiemateriaal. Hij pakte het wc-rolletje van het aanrecht, maakte inkepingen in de zijkant en duwde die naar binnen; een ring van karton, stevig genoeg om iets op te dragen. Het leek te gaan werken. Totdat onze dochter haar ei erop legde en het er recht doorheen gleed.

Hij keek ernaar. Ik keek ernaar.

Toen pakte ik een theelepel en stak die dwars door het rolletje, als bodem. Het ei rustte erop. Stabiel, waardig, alsof er nooit een probleem was geweest.

Samen hadden we een eierdopje uitgevonden.

Charles Sanders Peirce, één van de grondleggers van het filosofisch pragmatisme, formuleerde ooit wat hij de pragmatische maxime noemde: de betekenis van een idee ligt in de praktische effecten ervan. Niet in de theorie, niet in de intentie, maar in wat het doet als je het in de werkelijkheid loslaat. Ons kartonnen eierdopje had geen mooie naam en geen handleiding; het hield het ei. Daarmee was zijn waarde bepaald.

Maar er is iets aan dit verhaal dat Peirce alleen niet helemaal dekt. Want het ging hier niet om één persoon die een idee had en dat testte. Het ging om twee mensen die om beurten iets deden, en waarbij de handeling van de één (Frank die het eierdopje improviseerde) bepaalde wat de ander (ik dus) kon zien. Om dit te duiden heb je John Dewey nodig.

Dewey ontwikkelde, samen met Arthur Bentley, wat hij transactionele epistemologie noemde: een theorie over hoe kennis ontstaat. Het uitgangspunt is radicaal simpel en toch ingrijpend; kennis is geen bezit van een individu dat naar de wereld kijkt en dingen “ontdekt.” Kennis is een transactie: een voortdurende wisselwerking tussen de kennende persoon en de situatie waarin die persoon zich bevindt, waarbij zowel kennis als persoon voortdurend veranderen door het contact met de ander.

Het is geen subject dat een object bestudeert. Het is een doorlopend proces van actie en terugkoppeling, waarbij elke stap de volgende mogelijk maakt; en waarbij de kenner en het gekende elkaar wederzijds vormen.

Kijk nu nog eens naar de ontbijttafel.

Frank ziet een structuurprobleem en bouwt een frame. Dat frame faalt, maar het falen is niet zinloos; het laat zien wat er nog mist. Dat “wat er mist” is alleen zichtbaar geworden dóórdat Frank iets deed. Ik zie de bodem die er niet is, pak een theelepel, en maak hem. Mijn ingreep was alleen mogelijk als reactie op zijn actie; zijn poging schiep de conditie waaronder mijn idee kon ontstaan.

Dit is transactionele epistemologie aan de ontbijttafel: de kennis ontstond niet in één van ons, maar in de ruimte tussen ons, in de opeenvolging van handelingen die we om beurten deden. We waren de situatie aan het bevragen, en de situatie beantwoordde ons. Stap voor stap werd duidelijk wat er nodig was; niet omdat een van ons het van tevoren wist, maar omdat we allebei bleven kijken, doen en bijsturen.

Ik denk wel eens dat dit precies is waarom Frank en ik zo goed samenwerken, ook buiten vakantie-improvisaties. Niet omdat we hetzelfde zien, maar omdat we anders zien; en omdat we dat verschil niet wegwerken maar inzetten. Hij denkt in structuren, ik denk in verbindingen. Hij bouwt het frame, ik zie wat er nog door het frame valt. Geen van ons heeft de complete kaart; samen hebben we er altijd genoeg van om verder te komen.

Dewey noemde kennis een instrument: iets dat je gebruikt om een probleem op te lossen, een situatie te verbeteren, de werkelijkheid een klein beetje beter bewoonbaar te maken. Kennis is bij hem nooit af, nooit definitief; het is altijd in dienst van wat er nu, in deze situatie, nodig is.

Dat klinkt misschien nuchter. Maar ik vind het een van de mooiste dingen die over kennis gezegd kunnen worden; dat ze altijd in beweging is, altijd in relatie, altijd op weg naar iets. Kennis als iets wat je samen doet, niet als iets wat je alleen hebt.

Het ei was uitstekend. De koffie ook.

En ik heb foto’s als bewijs; van het eierdopje, niet van de filosofische openbaring. Maar soms zijn die twee hetzelfde.

Marlie van der Heijden is filosoof, creatief pragmatist en oprichter van de Praktijk voor creatieve filosofie. Ze schrijft, spreekt en denkt over hoe je met de werkelijkheid zoals die is aan de slag gaat. → praktijkvoorcreatievefilosofie.nl

Dit stuk is samen met Claude (Anthropic) geschreven.

What an egg cup taught me about knowledge, collaboration, and the man beside me

There is a moment when the holiday truly begins. For me, it is not the packing of suitcases, the departure from home, or the arrival at the destination, but the first breakfast: unhurried, without agenda, with soft-boiled eggs and coffee you did not have to make yourself. My family and I love that moment.

Last Tuesday morning in the forest villa, things went differently. The eggs were already on the stove when we found out there were no egg cups.

Frank looked around the kitchen, searching for improvisation material. He picked up the cardboard toilet roll tube from the counter, made cuts along the side and folded them inward; a ring of cardboard, sturdy enough to hold something. It looked like it might work. Until our daughter placed her egg on it and it slid straight through.

He looked at it. I looked at it.

Then I took a teaspoon and pushed it sideways through the roll, as a base. The egg rested on it. Stable, dignified, as though there had never been a problem.

Together we had invented an egg cup.

Charles Sanders Peirce, one of the founding figures of philosophical pragmatism, once formulated what he called the pragmatic maxim: the meaning of an idea lies in its practical effects. Not in the theory, not in the intention, but in what it does when you release it into reality. Our cardboard egg cup had no elegant name and no instruction manual; it held the egg. That determined its value.

But there is something about this story that Peirce alone does not quite cover. Because this was not about one person who had an idea and tested it. It was about two people taking turns doing something, where the action of one (Frank improvising the egg cup) determined what the other (that would be me) could see. To explain this, you need John Dewey.

Dewey developed, together with Arthur Bentley, what he called transactional epistemology: a theory of how knowledge comes into being. The starting point is radically simple, yet far-reaching; knowledge is not something an individual possesses while observing the world and “discovering” things. Knowledge is a transaction: a continuous exchange between the knowing person and the situation that person is in, where both knowledge and person are constantly changed by contact with the other.

It is not a subject studying an object. It is an ongoing process of action and feedback, where every step makes the next one possible; and where knower and known mutually shape each other.

Now look at the breakfast table again.

Frank sees a structural problem and builds a frame. That frame fails, but the failure is not meaningless; it reveals what is still missing. That “what is still missing” only became visible because Frank did something. I see the base that is not there, pick up a teaspoon, and make it. My intervention was only possible in response to his action; his attempt created the condition under which my idea could arise.

This is transactional epistemology at the breakfast table: the knowledge did not emerge in either one of us, but in the space between us, in the sequence of actions we took in turns. We were interrogating the situation, and the situation answered us. Step by step, it became clear what was needed; not because either of us knew in advance, but because we both kept looking, acting, and adjusting.

I sometimes think this is precisely why Frank and I work so well together, beyond holiday improvisations too. Not because we see the same things, but because we see differently; and because we do not smooth that difference away but put it to use. He thinks in structures, I think in connections. He builds the frame, I see what still falls through it. Neither of us holds the complete map; together we always have enough of it to move forward.

Dewey called knowledge an instrument: something you use to solve a problem, to improve a situation, to make reality a little more livable. Knowledge, in his view, is never finished, never definitive; it is always in service of what is needed now, in this situation.

That may sound matter-of-fact. But I find it one of the most beautiful things that can be said about knowledge; that it is always in motion, always in relation, always on its way toward something. Knowledge as something you do together, not something you possess alone.

The egg was excellent. So was the coffee.

And I have photos as proof; of the egg cup, not of the philosophical revelation. But sometimes the two are the same thing.

Marlie van der Heijden is a philosopher, creative pragmatist and founder of Praktijk voor Creatieve Filosofie. She writes, speaks and thinks about working with reality as it is. → praktijkvoorcreatievefilosofie.nl

This piece was written together with Claude (Anthropic)

.